سلامی دوباره

 به نام او که تنها شمارشگر واقعی هستی است. محمدرضا چراغی زرمهری هستم کارمند بانک ملی ایران شعبه تربت حیدریه، استان خراسان رضوی. وبلاگ قبلی من به آدرس zarmehr404.blogspot.com راجع به بانکداری الکترونیک بود،لیکن چون با بلاگر نوشته شده بود، فیلتر گردید و هر چه ایمیل و مکاتبه در خصوص رفع آن انجام دادم، ثمری نداشت. لذا تصمیم گرفتم ضمن حذف آن ، محتویات آنرا به این وبلاگ انتقال داده و آن را به روز نمایم. امیدوارم خوانندگان محترم هم با دادن نظرات خود اینجانب را راهنمایی کنند. همچنین از لطف و راهنمایی های اساتید و بزرگوارانی که بنده را با نظرات و پیشنهادات خود یاری دادند قدردان و سپاسگزارم. از جناب دکتر حمید ضیائی پرور نیز که نقش به سزایی در راهنمایی بنده داشتند، ممنون و متشکرم.

ششم آبان ماه یکهزار و سیصد و نود

من و بابام

چهار سال قبل برای اولین بار بابا شدم و برای اولین بار واژه بابایی و بابا را به زبان آوردم. راستش هیچ گاه نه این واژه را گفته بودم و نه برایم ملموس بود. حتی وقتی هم که ازدواج کردم نتوانستم این لغت را نسبت به پدر همسرم بر زبان جاری سازم. چرا که این کلمه واقعا برایم ناشناخته بود. پس از آنکه چند وقتی از پدر شدن و بابایی گفتنم گذشت، تازه متوجه شدم که چه واژه شیرین و چه نعمتی را نداشتم. وقتی پسرم مرا صدا میکند یا چیزی میخواهد با نهایت عشق و علاقه به او جان میگویم و کمبودی که خود داشتم را با وجود او جبران میکنم. اما برخی اوقات به او حسودیم میشود. همانطور که درخردسالی آرزوی داشتنش همیشه در ذهنم بود. آنروزها وقتی یکی پدرش را صدا میزد تمام وجودم را درد میگرفت. اما مادرم میگفت پدرت همینک نزد خداست و در حال دیدن اعمال و رفتار ماست. آری او ما را درست زمانی که در اوج جوانی بود و من غرق کودکی بودم، تنها گذاشت. امروز حتی تصویرش را هم به یاد نمی آورم. او ما را ترک کرد تا با دژخیمان و ظلم زمان بجنگد تا امروز من و امثال من آسوده خاطر و در نهایت امنیت و رفاه کودکمان را بوسیده و در آغوش بگیریم. جوانان آن زمان که خود در دل هزاران امید و آرزو داشتند به این امید از آمال و خاطرات خود دست کشیدند و خانواده ی خود را به خدا سپردند که جان ، مال ، ناموس ، شرف و دین ما اسیر فساد و تباهی بیگانگان نشود. هزاران شهید، هزاران جانباز، صدها آزاده و آنهایی که هنوز هیچ اثری از آنها نیست همگی به امید حفظ کشور و ایمان و غیرت این مملکت جانفشانی کردند و فرزندان بسیاری را در حسرت داشتن پدر گذاشتند.آنها ما را به خدا سپردند و جان خود را در برابر هدف دشمن قرار دادند به امید آنکه در نهایت امنیت امروز ما بتوانیم زندگی کرده و ایرانی آباد بسازیم. اما همیشه برایم این مطلب سوال است که آیا آنها به هدفشان رسیدند؟ آیا ما که نسل بعد آنها هستیم توانسته ایم با اعمال و رفتار خود موجب شادی روح آنها شویم؟ آنروزها کشور ما درگیر مشکلات بسیاری بود و آن جنگ هرچند موجب تجربه، استقامت و رشادت بود ، لیکن کشور را از مسیر توسعه و پیشرفت دور ساخت و این وظیفه به نسل دوم و سومی هایی واگذار شد که آنروزها کودک، دانش آموز یا دانشجو بودند. قطعا آنها به خاطر دارند که دسته دسته از جوانان این کشور به نیت استقلال و سربلندی کشور رفتند و فقط خاطره ای از خود برجای گذاشتند. پس امروز همه ی ما از بالاترین رده مسئولین گرفته تا کودکی که امروز چشم به جهان گشوده، همگی مدیون خون آنها هستیم و این وظیفه ی شرعی و وجدانی ماست که برای پیشرفت و آبادانی کشور تلاش کنیم و دست کفر، مزدور، فساد را از جامعه کوتاه سازیم. در پایان پیامی هم به مسئولین و گردانندگان اقتصاد کشور دارم و اینکه اگر براستی روزی آنها از شما بپرسند بعد از ما چه کردید و چه گونه عزت و عابروی کشور و نظام را که ما برایش جان دادیم حفظ نمودید،چه خواهید گفت؟ بهتر نیست طوری عمل نمایید که حرفی برای دفاع داشته باشید که خون آنها هم پایمال نشده باشد؟!؟

منتشر شده در وبلاگ رسمی کارکنان بانک ملی در هشتم بهمن ماه نود؛

از زمانی که بانک مرکزی از بانک ها خواست تا نسبت به جایگزینی کارت های هوشمند به جای مغناطیسی اقدام کنند حدود هفت سال می گذرد واینکه چرا تا کنون هیچ اقدام جدی از سوی بانک ها صورت نگرفته دلایل زیادی دارد اما مهمترین دلیل شاید بی توجهی جامعه بانکی کشور به عبارت آشنای " علاج واقعه پیش ازوقوع "باشد . چرا که پایین بودن ضریب امنیتی کارت های مغناطیسی مساله ای است که از مدت ها پیش کارشناسان حوزه بانکداری الکترونیک با استناد به تجارب کشورهای پیشرفته روی آن تاکید کرده اند. اساسا کارت های هوشمند مزایای زیادی نسبت به کارت های مغناطیسی دارند اما در شرایط فعلی ترویج این تکنولوزی به دلیل مزایای امنیتی ضروری تر می نماید. چراکه کارت های مغناطیسی فاقد استانداردهای امنیتی لازم بوده بنابراین بهتر است پیش از ایجاد مشکلات امنیتی جایگزین مناسب آنها  ترویج یابد. به گفته کارشناسان اگر چه کارت های مغناطیسی به دلیل تکنولوزی ساده ای که دارند ارزان هستند اما کپی شدن به آسانی،از بزرگترین معایب آنها محسوب می شود که به شدت ضریب امنیتی آنها را پایین می آورد.علاوه بر قابلیت کپی شدن ،دوام پایین وکمبود فضا برای ذخیره اطلاعات وهمچنین تک کاربره بودن نیز از دیگر معایب آنها بر شمرده می شود.این در حالی است که مهمترین مشخصه کارت های هوشمند این است که به راحتی قابل کپی شدن نیستند واین مشخصه ضریب امنیتی آنها را افزایش داده است همچنین پردوام بوده ودارای فضای کافی برای ذخیره اطلاعات هستند.علاوه بر این کارتهای هوشمند به دلیل خاصیت چند کاربره بودن کاربردهای فراوانی ار جمله تشخیص وتصدیق هویت ، ذخیره اطلاعات شخصی، برداشت وجه الکترونیکی ، بلیط های سفر کارتهای تلفن، کارت های سوخت ، کلیدهای ورودی و... را دارند. کارشناسان یکی از  دلایل بی توجهی بانک ها به صدور کارت های هوشمند را عدم پشتیبانی بانک مرکزی می دانند. آنها  معتقدند ازآنجا که این جایگزینی هزینه هنگفتی را به بانک ها متحمل می کند وهمچنین به خاطرضروریت امنیتی، بانک مرکزی نباید تنها به یک دستور العمل بسنده کند بلکه این کار یک پروزه ملی محسوب می شود وپشتیبانی بانک مرکزی را به عنوان مقام ناظر می طلبد.همچنین گفته می شود از یک سو ایران تحت تحریم است و از سوی دیگر شرکت ها ومتخصصان چندانی که روی کارت هوشمند کار اپلیکیشن کنند وجود ندارد. به گفته کارشناسان عدم فرهنگ سازی در استفاده از کارت های هوشمند نیز یکی از مهمترین دلایل عدم گسترش این تکنولوزی بوده است.
نکته  آخر اینکه رواج کارت های هوشمند ارتباط مستقیمی با گسترش دولت الکترونیک دارد زیرا کارت های هوشمند به دلیل مشخصه چند کاربره بودن می توانند رابط بین نظام بانکی با سایر بازار ها باشند واز آنجا که یک کیف پول الکترونیک محسوب می شوند فرهنگ سازی برای رواج این تکنولوزی با کمک سایر نهادها مانند سازمان حمل ونقل و... نیز می تواند موثر واقع شود

نزدیکی شاخص های جمعیتی ،اقتصادی و فرهنگی ایران و ترکیه باعث شده تا همسایه غربی ما معیار مقایسه در مقاله زیر باشد. در تحقیق زیر درباره وضعیت پرداخت الکترونیک نشان داده شده که علت اصلی فاصله ایران با ترکیه در پرداخت الکترونیک فقدان بستر مناسب صدور کارت اعتباری در ایران است که باعث شده فاصله ای حدود 552 سال بین ایران و ترکیه در این خصوص و 11 سال فاصله در رسیدن تعداد تراکنش ماهانه روی هر پایانه فروش به وجود آید.
  تصحیح استراتژی و جلوگیری از تفسیرهای سلیقه ای
لزوم ایجاد یک نقشه راه و ترسیم مسیر پیش روی صنعت پرداخت الکترونیک در کشور به منظور جلوگیری از هدر رفت منابع ملی و اتخاذ استراتژی های جامع و مناسب در این خصوص ما را برآن می دارد تا با بررسی تجارب سایر کشورها در این عرصه و بومی سازی آن با شرایط خاص کشور، استراتژی های صنعت پرداخت الکترونیک و شبکه بانکی کشور را تصحیح و همچنین برای جلوگیری از تفسیرهای سلیقه ای و غیر کارشناسی، از متر و معیاری مشخص برای اندازه گیری شاخص های توسعه یافتگی پرداخت الکترونیک در کشور استفاده کنیم.
  چرا ترکیه؟
1- کشور ترکیه با توجه به جداول مطالعاتی این مقاله جمعیتی نزدیک به جمعیت ایران را داراست.
2- بافت فرهنگی و مذهبی نزدیکی با کشور ما دارد.
3- میزان توسعه یافتگی اقتصادی این کشور فاصله چشمگیری با ایران ندارد.
4- قدرت خرید در ترکیه با توجه به جداول شاخص برابری قدرت خرید، تفاوتی با ایران ندارد.
5- در فروشگاه های هر دو کشور امکان وجود چندین دستگاه POS وجود دارد.
در این نوشتار سعی شده با مقایسه شاخص های مهم و موثر در ارزیابی کمیت و کیفیت عملکرد شبکه بانکی کشور و شرکتهای PSP با کشور ترکیه، میزان فاصله ایران در هر یک از این شاخص ها با این کشور بررسی و نکاتی مورد غفلت واقع شده و استراتژیهای نامناسبی که اتخاذ گردیده، به روشنی معین گردد تا زمینه برای تصمیمگیریهای هر چه بهتر در بانک مرکزی و شبکه بانکی کشور فراهم شود.
از مهم ترین شاخص هایی که برای مقایسه وضعیت اقتصادی کشورها استفاده می شود، تولید ناخالصی ملی و درآمد سرانه هر کشور است. در واقع با تبدیل درآمد سرانه هر کشور به یک ارز معادل خارجی، می توان درآمد سرانه کشورهای مختلف را مقایسه کرد اما با توجه به تفاوت هزینه کالا و خدمات در کشورهای مختلف، برای مقایسه رفاه از شاخص دیگری با عنوان شاخص قدرت خرید 
 PPP) Purchase Power Parity) یا شاخص متوازن استفاده می شود. در واقع این شاخص درآمد سرانه ملی را به عددی دیگر تبدیل می کند که براساس آن می توان سطح زندگی و قدرت خرید مردم کشورهای مختلف را با یکدیگر مقایسه کرد.
براساس شاخص های فوق هر ایرانی می تواند با درآمد سرانه خود سطح زندگی معادل 11209 دلار در آمریکا را داشته باشد حال آن که این شاخص برای هر فرد در ترکیه برابر 11463 دلار است. قدرت خرید در ترکیه 02/1 برابر  ایران (2 درصد بیشتر)  است (آمار سال1387). براین اساس تفاوت قدرت خرید در ایران و ترکیه مبلغ ناچیزی بوده و میتوان کلیه شاخصهای پرداخت الکترونیک در این دو کشور را با  تقریب مناسبی با هم مقایسه نمود.
مقایسه سرانه پایانه فروش
1- در ترکیه به ازای هر 40 نفر و در ایران به ازای هر 60 نفر یک دستگاه POS وجود دارد بنابراین برای رسیدن به شاخص ترکیه می بایست حداقل 50% به تعداد پایانه های فروش کشور اضافه گردد (بالغ بر 590 هزار پایانه فروش).
2- در ترکیه در هر شهر به طور متوسط 2157 پایانه فروش نصب شده که این رقم برای ایران 1061 پایانه فروش است. از این حیث برای رسیدن به شاخص کشور ترکیه
می بایست حداقل 203 درصد به شماره پایانه های فروش کشور افزوده شود. (حداقل بالغ بر 000/200/1 دستگاه پایانه فروش)
لازم به ذکر است در زمان انجام تحقیق جمعیت ایران 71 میلیون و 940 هزار  نفر و جمعیت ترکیه 71 میلیون و 517 هزار  نفر و تعداد شهرهای ایران 1115 شهر در قالب 31 استان و تعداد شهرهای ترکیه 829 شهر در قالب 74 استان بوه است. همچنین مساحت ایران بالغ بر 1.65 کیلیومتر مربع با تراکم جمعیت نزدیک 43.6 نفر و مساحت ترکیه 783.5 هزار کیلومتر مربع با تراکم جمعیت 91.4 نفر از سوی مرکز امار اعلام شده بود.
نسبت کارت به POS
به نمودار نسبت کارت های نقدی به POS و کارت اعتباری به POS دقت نمایید:
1-در ترکیه به ازای هر POS در ماه می سال 2010، 37/25 کارت اعتباری و در ایران در همین ماه به ازای هر POS ،37/0 کارت اعتباری صادر شده است.
2- در ترکیه به ازای هر POS در ماه می سال2010، 9/37 کارت نقدی و در ایران به ازای هر POS 98/78 کارت نقدی صادر شده است.
مجموع شرایط فوق نشان می دهد که شبکه بانکی کشور مسیری کاملاً متفاوت را در پیش گرفته و به صدور انواع کارت های نقدی تمایل بسیاری دارد تا جایی که به صورت کامل از صدور کارت های اعتباری غفلت کرده است.
ریشه یابی تفاوت تعداد تراکنش روی هر POS                                                              
 باتوجه به آنچه در نمودار «نسبت تعداد تراکنش به ازای هر POS» و فاصله چشمگیر ترکیه (144 تراکنش بر روی هر POS) و ایران (29 تراکنش بر روی هر POS) دیده می شود، کاملا واضح است که علت را باید در نسبت 68 برابری صدور کارت های اعتباری به ازای هر POS در ترکیه (در مقایسه با ایران) جستجو کرد.
در واقع بدون توسعه صدور کارت های اعتباری، شبکه بانکی کشور نمی تواند انتظار رسیدن به شاخص های بین المللی و یا کشوری همانند ترکیه را داشته باشد.
11 سال فاصله در متوسط تراکنش روی هر POS
با وجود این که تعداد کارت بیشتری به ازای هر POS در ایران نسبت به ترکیه صادر شده است (79 در برابر 63)، نسبت تعداد تراکنش های انجام شده بر روی هر POS در ترکیه فاصله معناداری با ایران دارد.
پیش بینی:
با فرض به تعادل رسیدن تعداد تراکنش های ترکیه و رشد متوسط 17 ماهه اخیر این شاخص در ایران که به طور متوسط در هر ماه 82/0 درصد به تعداد تراکنش هر POS افزوده شده، بنظر میرسد بالغ بر بر 11 سال (140 ماه) طول خواهد کشید تا این شاخص به شاخص فعلی کشور ترکیه رسیده و از آن عبور کند. به به عبارت دیگر در حال حاضر و با روش فعلی 11 سال از ترکیه عقب هستیم.
فقدان بستر مناسب صدور کارت اعتباری علت اصلی عقب ماندگی
1- با توجه به نسبت مجموع کارت به POS در هر دو کشور و بالاتر بودن این شاخص در ایران، وجود سرانه تراکنش پایین تر در ایران نشان دهنده تأثیر عواملی دیگر نظیر نوع کارتهای صادره (نسبت کارت اعتباری به نقدی) و توجه شبکه بانکی ترکیه به صدور وسیع کارت اعتباری است که چندین برابر کارت های نقدی در این کشور است و گسترش فرهنگ استفاده از کارت جهت پرداخت هزینه های روزانه را نشان می دهد.
2- این در حالیست که مطابق با آخرین آمار بانک مرکزی در خرداد ماه امسال، بالغ بر 93 میلیون کارت نقدی در برابر438 هزار کارت اعتباری در ایران صادر شده است.
چگونه فاصله را کم کنیم
موضوع مهم جهت گیری رشد صدور کارت های نقدی و اعتباری در دو کشور است که در این زمینه می توان گفت:
این نسبت از 006/0 در ماه ژانویه 2008، به 005/0 در ماه می 2010 در ایران رسیده که به معنای کاهش نسبت صدور کارت اعتباری در قبال هر کارت نقدی است درحالیکه این نسبت در همین مدت برای ترکیه 669/0 در مقابل676/0 است. (حفظ وضعیت)
ضمن آن که در ترکیه پس از برآورده سازی نیاز بازار کارت های اعتباری و رسیدن به عدد 43 میلیون کارت در ماه ژوئن 2009، شیب نمودار کند و بر آهنگ رشد صدور کارت های نقدی افزوده شده است اما این آهنگ رشد برای کارت های اعتباری ایران چیزی نزدیک به صفر بوده و صدور کارتهای نقدی به شدت در حال افزایش است.
552 سال فاصله
اگر ترکیه را مدل الگوی توسعه فرض کنیم، با سرعت رشد فعلی در ایران (با توجه به سرانه ماه شروع مقایسه (ماه ژانویه 2009) که عدد 004/0 بوده است و سرانه پایان دوره مقایسه (ماه می 2010) که عدد 006/0 بوده است)، برای رسیدن به وضعیت فعلی سرانه کارت اعتباری در ترکیه 552 سال (6640 ماه) دیگر زمان لازم است به عبارت دیگر دو خط موازی در بی نهایت به هم می رسند.

جای خالی اندکی تدبر!

هر ماهه و در هنگام پرداخت یارانه ها فشار عظیمی بر پیکره شبکه بانکی و مخابراتی کشور وارد میشود. بالا رفتن تعداد تراکنش ها به طور ناگهانی، ازدحام مشتریان در صف های طویل بانک ها و خودپردازها موجب ترافیک شدید شهری، بین شهری و از همه مهمتر موجب اختلالات ارتباطی مخابراتی در سیستم بانکی کشور می شود. در این ایام حجم کاری بسیار زیادی ایجاد میشود و موجب اعصاب خوردی و تنش های ناخواسته بین افراد میگردد. کمبود نقدینگی، افزایش تقاضای نقدینگی، سیل موج نقدینگی سرگردان در بازار،  کم شدن عمر اسکناس به عنوان سرمایه ملی، استهلاک تجهیزات انفورماتیکی بانکها همچون خودپردازها، پرکاری و مشکلات کارکنان بانکها، بالا رفتن قیمت ها به طور ناگهانی، ازدحام جمعیت و ایجاد صفوف پشت باجه ها و خودپردازهای بانکها و همچنین شلوغی معابر و خیابان ها از جمله عواقب پرداخت یارانه ها به صورت نقدی است که هر ماهه شاهد آن بوده و برای همه ثابت شده و ملموس است.

  نگارنده هیچ عنادی با فلسفه این پروسه نداشته و ندارد چرا که نه در حوزه اختیار اوست و نه راه بازگشتی به سیستم قبلی وجود دارد. چیزی که باعث شد دست به قلم گرفته و از این حیث مطلب بنویسم بررسی مشکلات و ارائه ی راه کاری به مدیران و مسئولین ذی ربط  بوده؛ به امید بهبودی سیستم که به نفع کل افراد جامعه میباشد.تصور بفرمائید اگر یارانه ها به صورت نقدی پرداخت نمیشد و به هر سرپرست خانوار یک بن کارت غیرنقدی اعطا میگردید که توان انجام کلیه اعمال کارت های بانکی از جمله خرید، انتقال، دسترسی اینترنتی جهت پرداخت قبوض و خریدهای آن لاین و... به غیر از برداشت وجه را داشت؛ چه باری از دوش شبکه بانکی برداشته میشد و چه خدمتی به جامعه هدیه می گردید. چرا که نیاز به نقدینگی کم ، نقدینگی سرگردان در جامعه خیلی کمتر ، عوامل افزایشی تورم کاسته ، از بار ترافیکی شهرها کسر ، ترافیک ارتباطی شبکه بانکی به شدت کاهش و ازدحام مردم پشت عابربانکها و صف های بانک وجود نداشت. همچنین به دلیل به روز بودن این روش، سطح دانش و خرد جمعی افراد بالا میرفت و به طور کلی میتوان گفت در جامعه التهاب و تب یارانه وجود نداشت. البته من که با برخی کارشناسان در این خصوص صحبت میکنم، اکثرا فکر افراد بیسواد یا کم سواد جامعه را میکردند و پاسخ میدادند به خاطر آنها این طرح عملی نیست. اما من دو پاسخ برای این بیان دارم؛ اولا بفرمائید تعداد بیسوادها یا کم سوادها در جامعه چقدر است؟ یعنی اکثر مردم کشور بیسواد هستند؟ ثانیا تا چه زمانی کشور ما باید بیسواد داشته باشد؟ چرا آنها را با اینگونه اعمال به طرف علم و سواد سوق ندهیم؟ مگر امروز همان بیسوادها کارت سوخت ندارند؟ آیا  در ابتدا طرز استفاده را یادداشتند؟ مسلما نه. ولی امروز به خاطر حفظ منافعشان یاد گرفتند. اکثر آنها چون بیم سوء استفاده را دارند برای کارت سوخت هایشان رمز هم گذاشته اند. به طور کلی و بی اغراق باید گفت عموم ایرانیان مستعد فراگیری هستند حتی همان بیسوادها. من خود چون علاقه ی زیادی به آموزش و هدایت افراد به مکانیزه شدن و آن لاین بودن دارم، بارها مشتریانی را که سواد کافی نداشتند را جهت انجام امور بانکی و مالی راهنمایی کردم. به افراد بسیاری از این قبیل، طرز پرداخت قبوض با رمز دوم کارت را گفته ام. به جد باید بگویم اکثرا یاد گرفتند و در حال حاضر از این امکانات استفاده میکنند. پس میتوان گفت که دلیل ملاحضه بیسوادان جهت طرح بن کارت های غیرنقدی، دلیلی بی جاست. اینک سرپرست های خانوار جهت دریافت یارانه به سیستم بانکی معرفی شدند که از بانکهای ملی، صادرات،ملت، کشاورزی، مسکن، سپه،تجارت،پست بانک و رفاه سرویس دریافت میکنند. این بانکها همه گی عضو شبکه شتاب هستند و همه ی آنها توان ارائه بن کارت های غیرنقدی که همچون کارت هدیه است را دارند. هنوز میتوان با اندکی مطالعه و تدبر در این خصوص خدمتی بزرگ به ملت ایران هدیه کرد و خدمات بانکی را برای مردم تسهیل نمود. مطمئنا با انجام این مهم درابتدا ممکن است برای مدتی با مشکلاتی در سیستم بانکی کشور روبه رو باشیم اما اگر افق دید را دامنه دارتر کنیم فرداهای بهتری را در کشورمان شاهد خواهیم بود.  ان شاا...

بانکداری الکترونیک چیست؟

 بانکداری الکترونیکی عبارت است از استفاده از فناوری های پیشرفته نرم افزاری وسخت افزاری مبتنی برشبکه ومخابرات برای تبادل منابع واطلاعات مالی به صورت الکترونیکی که می تواند باعث حذف نیاز به حضور فیزیکی مشتری در شعب بانکها شود.

•  سیستم های بانکداری الکترونیکی

این سیستم ها در سه سطح به مشتریان سرویس دهی می کنند
۱) اطلاع رسانی:
این سطح ابتدایی ترین سطح بانکداری الکترونیکی اینترنتی است۰بانک اطلاعات مربوط به به خدمات وعملیات خود را از طریق شبکه های ارتباطی دولتی وخصوصی فراهم می کند.
۲) ارتباطات:
این سطح امکان انجام مبادلات بین سیستم بانکی ومشتری را فراهم می آورد ریسک این سطح در بانکداری الکترونیک بیشتر از سطح سنتی است.
۳) تراکنش:
این سیستم متناسب با نوع اطلاعات وارتباطات خود از بالاترین میزان ریسک برخوردار است۰دراین سطح مشتری در یک ارتباط متقابل قادر است تا عملیاتی چون صورتحساب،صدور چک،انتقال وجه وارایه ی صورت حساب را انجام دهد.

•  شاخه های بانکداری الکترونیک برحسب نیازهای بازار بانکداری الکترونیک

۱) بانکداری اینترنتی
۲) بانکداری مبتنی برتلفن همراه وفناوری های مرتبط با آن
۳) بانکداری تلفنی
۴) بانکداری مبتنی بر نمابر
۵) بانکداری مبتنی بر دستگاههای خودپرداز
۶) بانکداری مبتنی بر پایانه های فروش
۷) بانکداری مبتنی برشعبه های الکترونیکی

•  مزایای بانکداری الکترونیک

می توان آن را از دو جنبه ی مشتریان وموسسات مورد بررسی قرار داد۰ ازجنبه مشتریان می توان به صرفه جویی در هزینه ها اشاره کرد و ازجنبه موسسات می توان به حفظ مشتریان علیرغم تغییرات مکانی بانکها اشاره کردهمچنین جلوگیری از اختلاس یکی دیگر ازمزایای مهم ان است.
در بانکهای پیشرو در خدمات بانکداری الکترونیک،کانال های مختلف بانکداری با هم تلفیق وسیستم های جزیره ای یکپارچه میشود پس مدیریت اطلاعات ومدیریت ارتباط با مشتریان بهبود می یابد و رضایت مشتریان، صرفه جویی در هزینه های تولید ودرآمد بیشتر برای بانکها را به همراه خواهد داشت اما قبل از اقدام به ایجاد وپیاده سازی سیستم بانکداری الکترونیک باید امکان پذیر بودن آن را در رابطه با محیط فنی ،اقتصادی،مالی ونیروی انسانی مورد توجه قرار داد.

•  تاریخچه بانکداری الکترونیک در ایران

در اواخر دهه ۱۳۶۰بانکهای کشور به سیستم اتوماسیون عملیات بانکی ورایانه ای کردن ارتباطات خود توجه نشان دادند ۰ حرکت به سمت بانکداری الکترونیکی از اوایل دهه ۷۰ اغاز شد و پس از آن کارت های اعتباری،خودپردازها،سیستم های گویاو... وارد خدمات نوین بانکی شد . سیستم شتاب یا شبکه تبادل اطلاعات بین بانکی درسال ۱۳۸۱ایجاد شد . شتاب با ایجاد ارتباط بین دستگاه های خودپرداز سه بانک صادرات،کشاورزی و توسعه صادرات اغاز به کار کرد و امروزه تمامی بانکها اعم از دولتی و خصوصی عضو این شبکه هستند. پس از شتاب، سحاب، ساتنا و طرح خدمت نیز از جمله خدمات بانکداری الکترونیکی بودند که در کشور راه اندازی شدند. امروز علاوه بر سامانه های یاد شده موجد در سیستم بانکی، سیستم  همراه بانک و اینترنت بانک موجود در هر بانک به مشتریان تمامی امکانات بانکداری الکترونیک را میدهد. همچنین با گسترش طرح خدمت که بانک ملی سردمدار آن بود، مرز میان بانکهای ملی، صادرات، توسعه صادرات، صنعت و معدن و بانک تات برداشته شده و بانک های یادشده میتوانند وجوه به صورت آنی به حساب های یکدیگر واریز و یا چک های یکدیگر را پاس نمایند.

• پول الکترونیکی

امروزه این مسئله پذیرفته شده‌است که بانکداری الکترونیکی می‌تواند به دو جریان مجزا تقسیم شود : یکی عبارت است از محصولات پول الکترونیکی، به ویژه در شکل محصولاتی که ارزش را ذخیره می‌کنند و دیگری عبارت است از تحویل یا دسترسی الکترونیکی به محصولات. این‌ها محصولاتی هستند که به مصرف کننده این امکان را می‌دهند تا از وسایل ارتباطی الکترونیکی استفاده کرده و به این ترتیب به خدمات پرداخت قراردادی دسترسی داشته باشند. به عنوان مثال: استفاده از یک کامپیوتر شخصی و یا شبکهٔ کامپیوتری (نظیر اینترنت) برای پرداخت کارت الکترونیکی یا ارسال دستوری برای انتقال وجوه بین حساب‌های بانکی. از آنجایی‌که پول الکترونیکی همچنان در مراحل اولیهٔ پیشرفت است، هنوز تعریف واحدی از پول الکترونیکی وجود ندارد و اشخاص مختلفی پول الکترونیکی را به روش‌های متفاوتی تعریف کرده و توضیح داده‌اند.

جامعهٔ اروپا در پیش نویس دستورالعمل خود، پول الکترونیکی را بدین‌گونه توصیف نموده است:

1) بر روی قطعه‌ای الکترونیکی همانند تراشهٔ کارت و یا حافظه‌کامپیوتر به صورت الکترونیکی ذخیره شده .

2) به عنوان یک وسیلهٔ پرداخت برای تعهدات اشخاصی غیر از مؤسسهٔ صادر کننده، پذیرفته شده‌است.

3) بدین منظور ایجاد شده‌است که به عنوان جانشین الکترونیکی برای سکه و اسکناس در دسترس و اختیار استفاده کنندگان قرار گیرد.

4) به منظور انتقال الکترونیکی وجوه و پرداخت‌های با مقدار محدود ایجاد شده‌است.

مشاور امور مصرف کنندگان آمریکا، پول الکترونیکی را به این عنوان توصیف نموده‌است : پولی است که به صورت الکترونیکی حرکت کرده و به گردش درمی آید و می‌تواند به صورت کارت هوشمند و یا کارت‌هایی که در آن‌ها ارزش ذخیره شده، یا کیف پول الکترونیکی ارایه شود. همچنین می‌تواند در پایانهٔ فروش استفاده شده و یا بدون دخالت هیچ شخص دیگری و مستقیماً به صورت شخص به شخص مورد استفاده قرار گیرد و نیز می‌تواند از طریق خطوط تلفن به سوی بانک‌ها و یا دیگر ارائه دهندگان خدمات یا صادرکنندگان (پول الکترونیکی) به حرکت درآمده و یا خرج شود.

• ویژگی‌های پول الکترونیکی 

1) ارزش بر روی قطعه و یا وسیلهٔ الکترونیکی و به صورت الکترونیکی ذخیره می‌شود. محصولات گوناگون از لحاظ اجرای تکنیکی متفاوت هستند. در پول الکترونیکی مبتنی بر کارت، یک قطعهٔ سخت‌افزاری کامپیوتری که مخصوص بدان و قابل حمل بوده و نوعاً یک ریزپردازنده‌است، در یک کارت پلاستیکی جای داده شده در حالیکه در پول الکترونیکی مبتنی بر نرم‌افزار، از یک نرم‌افزار تخصصی و مخصوص که بر روی کامپیوتر شخصی نصب شده، استفاده می‌شود.

2) ارزش موجود در پول الکترونیکی به چند طریق و به صورت الکترونیکی منتقل می‌شود. برخی از انواع پول الکترونیکی امکان انتقال موازنه‌های الکترونیکی را مستقیماً از یک مصرف کننده به دیگری و بدون دخالت شخص ثالث (همانند صادر کنندهٔ پول الکترونیکی) فراهم می‌آورند و آنچه که بیشتر متداول و مرسوم است آن است که تنها پرداخت‌های مجاز و ممکن، پرداخت از مصرف کننده به تاجر و همچنین امکان باز خرید ارزش پول الکترونیکی برای تجار است.

3) قابلیت انتقال، محدود به معاملاتی است که سابقهٔ آن‌ها ثبت و ضبط شده باشد. در اکثر روش‌ها و رویه‌های محصول، برخی از جزییات معاملات بین تاجر و مصرف کننده در یک پایگاه دادهٔ مرکزی ثبت و ضبط می‌شود که قابل نمایش دادن و ارایه هستند. در مواردی که معاملات به طور مستقیم بین مصرف کنندگان امکان‌پذیر باشد، این اطلاعات بر روی دستگاه شخصی مصرف کننده ضبط می‌شود و تنها هنگامی می‌تواند از طریق دستگاه مرکزی نمایش داده شده و ارایه شود که مصرف کننده از طریق اپراتور (عامل طرح) پول الکترونیکی قرارداد بسته باشد.

4) تعداد شرکا و طرفینی که به نحو کار کردی و مؤثر در معاملات پول الکترونیکی دخیل و درگیر هستند، بسیار بیشتر از معاملات قراردادی است. عموماً در معاملهٔ پول الکترونیکی، چهار دسته از افراد دخیل هستند: صادر کنندهٔ ارزش پول الکترونیکی، اپراتور شبکه، فروشندهٔ سخت‌افزارها و نرم‌افزارهای خاص و ویژه، نقل و انتقال دهنده و تسویه کنندهٔ معاملات پول الکترونیکی. صادر کنندهٔ پول الکترونیکی مهمترین شخص در این میان است در حالی‌که اپراتور شبکه و فروشنده، ارایه کنندگان خدمات فنی هستند و نهادهای انتقال دهنده و تسویه کنندهٔ پول الکترونیکی، بانک‌ها و یا شرکت‌هایی با ماهیت بانک هستند که خدماتی را ارایه می‌دهند که مشابه با خدماتی است که برای دیگر ابزارهای پرداخت بدون پول نقد نیز ارایه می‌شود.

موانع فنی و اشتباهات انسانی می‌تواند اجرای معاملات را مشکل و یا غیر ممکن سازد درحالی‌که در معاملات مبتنی بر کاغذ چنین مشکلی با این حجم وجود ندارد.

• انواع پول الکترونیکی

پول الکترونیکی را به شیوه‌های مختلف تقسیم‌بندی می‌نمایند، در یکی از تقسیم‌بندی‌ها پول الکترونیکی را به دو دسته تقسیم می‌نمایند:

• پول الکترونیکی شناسایی شده

این نوع پول الکترونیکی حاوی اطلاعاتی دربارة هویت مالک آن می‌باشد که تا حدودی مانند کارتهای اعتباری است. این پولها دارای قابلیت ردگیری می‌باشند و هویت دارنده آن قابل شناسایی است. قابلیت استفاده این پول در دو روش پیوسته و ناپیوسته امکان‌پذیر است.

• پول الکترونیکی غیرقابل شناسایی (بی‌نام و نشان) 

این نوع پول دیجیتالی خصوصیت مخفی بودن هویت فرد دارنده‌اش، را در بردارد، و از این لحاظ درست مانند پول کاغذی سنتی عمل می‌کند. هنگامی که پول دیجیتالی از حسابی برداشت شد بدون باقی گذاشتن هیچ اثری می‌توان آن را خرج نمود و با توجه به این نکته که هنگام ایجاد کردن پول دیجیتالی از امضاهای نامشخص استفاده می‌شود امکان پی‌گیری آن برای هیچ بانکی وجود ندارد. هر کدام از پولهای الکترونیکی فوق‌الذکر به دو دسته پول الکترونیکی پیوسته و پول الکترونیکی ناپیوسته تقسیم می‌شود.

حسین زاده    نرو

  بانک ملی ایران بی شک قوی ترین و بزرگترین سیستم مالی و بانکی کشور است که از سال 1307 و با سرمایه مردمی و عشق و آمال مردمی تاکنون پابرجاست. بی شک چون این بانک یک شبکه عظیم مالی و اعتباری است، علی رغم همه خوبی ها ممکن است نقصان هایی هم دربر داشته باشد.مدیران بسیاری در این بانک آمده اند و رفته اند و فقط خاطراتی از آنها امروز در اذهان مانده است. عملکردهای برخی از آنها چه خوب و چه بد تا مدت ها در خاطر کارکنان این موسسه خواهد ماند.بی تردید از عملکردهای خوب همگی به خوبی یاد میکنند و جز درج خاطرات مستلزم دعا و خیر نیز میشود.آقای محمدرضا حسین زاده عضو محترم هیئت مدیره از جمله مدیران موفق این بانک است که علاوه بر پشتکار و تلاشی که در اکثر همه ی مدیران ارشد بانک دیده میشود، امتیاز میل به مدرنیته و پیشرفت به سوی خدمات جدیدتر و مدرن را میبایست به کارنامه ایشان افزود. بنده قبلا از طریق ایمیل با ایشان ارتباط برقرار کرده بودم ولی از نزدیک با ایشان برخوردی نداشتم. هنگامی که در اولین همایش وبلاگ نویسان بانک ملی که در پنجم آبان ماه 90 در آجودانیه برگزار شد، با ایشان از نزدیک برخورد نمودم و متوجه شدم که همانطور که از متون آنها در داستان حج 1 و 2 مشخص بود، وی هم مدیری قوی است و هم انسانی توانمد و علاقه مند به مدرنیته. چیزی که بیش از همه ما شرکت کنندگان را مجذوب خود کرده بود، افتادگی و تواضع   ایشان بود که علی رغم علم و دانش ایشان مبرز بود. در خلال این همایش متوجه شدیم که به ایشان پیشنهاد مدیرعاملی بانک مسکن را دادند که متاسفانه ایشان تکذیب نکردند و فقط فرمودند که با علاقه و عشق در بانک ملی در حال حاضر مشغول به کارند. البته در لیاقت ایشان برای تصدی این پست و حتی بالاتر شکی نیست اما حرف تمامی شرکت کنندگان در همایش که به نوعی میتوان گفت جزء نوابغ بانک بودند، این بود که به خاطر موقعیت بانک،به خاطر پیشرفت بانک، به خاطر کارکنان بانک، به خاطر مشتریان و...                      حسین زاده نرو

خاطره ای که میخواهم برایتان نقل کنم، عینا داستانی است واقعی از زبان یکی از مشتریان که مدتی قبل برایم تعریف کرده بود. وی کارمندی بازنشسته است که در حال حاضر مغازه ای هم دارد. هیچ وقت یادم نمیشود هنگامی که این واقعه را برایم تعریف میکرد چشم هایش پر از اشک شده بود. این خاطره را به این امید در اینجا مینگارم که ان شاا... روزی این مطالب خنده دار باشد و دیگر شاهد همچین رخدادهای وحشتناکی نباشیم.

""بعد از ظهر آن روز به همراه همسرم طبق برنامه سوار بر ماشین شدیم که به شهر.......  بریم. پسرم آنجا دانشجوست. همسرم که خیلی از من محتاط تر است گفت علی آقا هوا خیلی سرده، ما هم با این پی کی نمیتونیم مسافت 320 کیلومتری رو طی کنیم. راستش به دلم خوب نیومد ولی چون تصمیمو گرفته بودم گفتم خانوم بریم، آخرش یک کاری میشه. سوار ماشین که شدیم و خواستیم راه بیفتیم باز خانوم گفت بنزین زدی؟ من که آمپر ماشینم هم خوب نشون نمیداد همینجوری گفتم بله ولی وقتی تو جاده رفتیم هواسم بود که بنزین بزنم. اولین پمپ که رسیدیم متصدیش گفت پمپ خرابه و پنجاه کیلومتر جلوتر پمپ دیگه ای هست. به امید خدا باز حرکت کردیم و رسیدیم اونجا. هوا خیلی سرد بود. کارت سوختمو در آوردم و بنزین 400 تومنی زدم و وقتی اومدم پولشو حساب کنم فهمیدم فقط به اندازه پول بنزین تو جیبم پول دارم. به ناچار پولشو حساب کردم و رفتیم تا برسیم به مقصد. هفتاد کیلومتری مقصد ماشین کن زد و خاموش شد. هوا هم خیلی سرد بود. جرات اینکه از ماشین پیاده شی رو هم نداشتم. متاسفانه موبایل هم خوب آنتن نمیداد. اومدم کنار جاده و برای کمک دست تکون دادم. لیکن مثل اینکه توی اون هوای سرد دل گرمی پیدا نمیشد که به ما کمک کنه. بعد از چند مدتی یک نیسان اومد و گفت تا شهر بوکسرت میکنم و پنجاه هزار تومان میگیرم. منم که چاره ای نداشتم گفتم باشه ولی بهش گفتم پولی تو جیبم نیست و باید از خودپرداز پول برداریم. راننده هم که مثل اینکه بچه همون شهر بود گفت تو شهر ما ده یازده تا خودپرداز هست و با خودم گفتم ان شاا... درست میشه. ماشین رو بوکسر کردیم و راه افتادیم. چون ماشین خاموش شده بود خیلی سرد بود. خانومم که طفلکی صدای برخورد دندوناش می اومد. فقط همین بود که ملاحضه ریش سفید ما رو میکرد وگرنه هر کی دیگه بود......   . خلاصه به شهر رسیدیم. ما که در اختیار راننده نیسان بودیم رفتیم به طرف خودپردازی که پول برداریم. وقتی رفتم دیدم خودپرداز پیام نقص فنی داده. باز سوار ماشین شدیم و با بوکسر نیسان رفتیم تو یک خیابون دیگه. شهر تو اون موقع شب هم تاریک بود و هم خلوت. توی اون خودپرداز کارت رو زدم و مدتی طول کشید و پیام آمد ارتباط با مرکز برقرار نیست و...  دیگه نمیدونستم از خجالت اون راننده و شرمندگی جلو خانومم چه کار کنم. راننده گفت اون جلو تر خودپرداز بانک دیگه ای هم هست. دیگه پیاده رفتم اونجا و دیدم یک نفر دیگه هم جلوی خودپرداز ایستاده. وقتی دیدم طرف پول گرفت خیلی خوشحال شدم. با خوشحالی کارتمو زدم و درخواست مبلغ کردم که دیدم بعد از مدتی پیام داد کارت شما به دلایل امنیتی ضبط میگردد. دنیا رو سرم خراب شد. نه روی برگشتن داشتم و نه تاب وایستادن توی هوای سرد . رفتم پیش ماشین و حقیقت رو به راننده گفتم. بهش گفتم پسرم اینجا با دو نفر دیگه اتاق دارند و دانشجو هستند. ما رو تا اونجا ببر و وقتی کارت رو گرفتم میام خدمتتون. بنده خدا ما رو برد خونه پسرم. ماشین همونجا پارک کردم و از توی صندوق عقب یک پتو درآوردم و روش انداختم که یخ نزنه. خلاصه اونشب رو رفتیم خونه دانشجو ها و کلی سرما خورده بودیم. تازه پسرم گفت بابا پولم برام آوردی. دوست نداشتم جلوی دوستاش چیزی بگم و گفتم ان شاا... فردا. فردای اونروز اول وقت رفتم بانک مربوطه و با کارت شناسائی عابرمو گرفتم. مسئولش گفت باید بری به بانک خودت و کارتت رو فعال کنی. رفتم به بانک خودم و با کارت شناسائی کارتمو فعال کردم. تو حسابم سیصد و شصت هزارتومان داشتم. گفتم همشو بردارم که دیگه گیر نیفتم. رفتم تو صف و بعد از مدت زیادی نوبتم شد. وقتی کارتمو کشید، متصدی مربوطه گفت حسابتون که پول نداره. یک صورتحساب گرفتم و دیدم دیشب دویست هزار تومانی که زدم از حسابم کم شده. باقی پولمو گرفتم و رفتم دوباره به بانکی که کارتمو گرفته بود. رفتم پیش رئیسشون و صورتحساب رو دادم و جریان رو گفتم. ایشون هم گفتند شما باید 72 ساعت صبر کنید چون شاید وجه برگشت کنه به حسابتون. دیگه از کوره در رفتم و عصبانی هرچی رسید گفتم. به خودم که اومدم دیدم مامور بانک اومده و داره من رو به بیرون میکشه. حالا فهمیدم که چی شده و چه کار کردم. خلاصه بردنم کلانتری و یک صورتجلسه نوشتند و توش نوشته بودن که من شلوغ کاری و فحاشی کردم. شاکی هم خود آقای رئیس بانک بود. بعد از اینکه صورتجلسه رو امضاء کردم یک سرباز اومد و شروع کرد به بازرسی بدنی. گفتم این کارا برای چیه گفت چون شما بازداشتید. چون شاکی دارید فردا هم جمعه است و شنبه باید برید به دادگاه. گفتم آقا من گرفتارم و.... ولی فایده ای نداشت . ظهر که شد و صدای اذان بلند شد گفتم ای خدای بزرگ خودت کمکم کن. بعد مدتی صدای در اومد و دیدم سربازی که منو برده بود آمد و گفت بیا بیرون. وقتی رفتم بیرون آقای رئیس بانک رو دیدم که با خنده به من نگاه میکرد. اونطرف ترش هم پسرم و خانومم بودند. فهمیدم که اونا رد منو گرفتند و جریانا رو به رئیس گفتند. روی همیدیگرو بوسیدیم و آقای رئیس که متوجه شده بود من با چه مشکلاتی برخورد کرده بودم گفت آقای فلانی بیاید بانک تا اون مبلغ رو هم براتون سند بزنم و پرداخت کنم. بنده خدا با ماشین خودش ما رو برد بانک. وقتی رسیدیم رفتیم پیش میز رئیس. تقریبا همه کارمنداش داشتند ما رو نگاه میکردند. خدمتکارشون برامون چایی آورد. نمیدونین چقدر اون چایی تو اون هوای سرد چسبید. یادمه اونروز صبحانه هم نخورده بودم تا کارا زودتر انجام بشه. اون دویست هزار تومان دیگه رو هم گرفتم.فقط آقای رئیس گفت اگر یک وقت پول به حسابتون برگشت کرد بدونید اون پول مال ماست و لطفا برگشتش بدید. خلاصه پولی به پسرم دادم و کرایه اون بنده خدا رو هم حساب کردم. ماشین رو هم برای تعمیر بردیم و پس از محاسبه ی هزینه اون، باز سر شب همان روز شهر رو به قصد منزل ترک کردیم. از اون روز تا حالا دیگه از خودپرداز استفاده نکردم و نمیکنم و نخواهم کرد.""

این خاطره، پاسخ معمایی بود که مدت ها در ذهنم نقش بسته بود که چرا آقای ..... که انسان با سوادی است حتی برای برداشت مبالغی کم هم به داخل شعبه می آید! به امید آنروزی که هیچ قطعی ارتباط و مشکلات ناشی از برقراری ارتباط در هیچ بانک کشور وجود نداشته باشد.